Arzu AKÇURA, Director (YMM) – International Tax

Türkiye’de mukim olan kişi ya da kurumların, Türkiye dışındaki imzacı ülkelerde yer alan bildirim yükümlülüğü bulunan finansal kuruluşlar nezdindeki belirli nitelikteki finansal hesap bilgilerinin yıllık olarak Mali İdareler arasında otomatik olarak paylaşılması -yaygın olarak- 2019 yılı finansal bilgilerinden başlanmak üzere 2020 yılında uygulamaya geçti. Konu hiç şüphesiz ki sadece Türkiye’de mukim olan kişi ve kurumları kapsamıyor, uygulama karşılıklılık prensibine dayanıyor. Diğer bir deyişle, diğer ülke mukimlerinin de, mukim oldukları bu ülke dışındaki imzacı ülkelerde örneğin Türkiye’deki bildirimde bulunacak finansal kuruluşlar nezdindeki belirli finansal hesap bilgileri bu kuruluşlar tarafından Gelir İdaresi Başkanlığı’na iletilecek ve ülkelerin Mali İdareleri arasında otomatik olarak paylaşıma konu edilecek. Uygulamanın hedeflendiği şekilde hayata geçirildiğinin değerlendirilmesi, kontrolü ve tavsiyelerde bulunulması konusunda ise OECD Küresel Forum’u aktif bir rol oynuyor, oynayacak. 

Finansal Hesap Bilgilerinin Vergi Konularında Karşılıklı Olarak Otomatik Değişimini düzenleyen Ortak Raporlama Standardı (“CRS”) konusunda OECD Küresel Forum’u Aralık 2020 ayında iki yeni rapor yayımladı; 

1) Peer Review of the Automatic Exchange of Financial Account Information 2020 (“Peer Review Report”; “Gözden Geçirme Raporu”) – Ortak Raporlama Standardı için gerekli olan hukuki çerçeve uygulamasının imzacı ülke bazında gözden geçirilmesi,

2) A Guide on Promoting and Assessing Compliance by Financial Institutions (“Compliance Guide”; “Finansal Kuruluşlar için Uyum Rehberi”) – FATCA ve Ortak Raporlama Standardına istinaden bildirim yükümlülükleri olan finansal kuruluşların prosedürlere uyumunu gözlemlemek ve bu süreçlere uyumunu sağlamak için hem finansal kuruluşlar hem de yetkili mercilere bir rehber sunulması.

Peki bu raporlar neden önemli ? İçerikleri nedir? 

Gözden Geçirme Raporu - Geçtiğimiz son birkaç yılda, OECD Küresel Forumu, 2017 ve 2018 yıllarından itibaren Ortak Raporlama Standardı kapsamında bilgi değişiminde bulunacağını taahhüt eden 100 ülkenin uyguladığı hukuki çerçeveyi inceledi. Bu inceleme sonucunda alınan bazı notları aşağıdaki gibi özetleyebiliriz;

1) Ülkelerin büyük çoğunluğu, finansal bilgilerin otomatik değişimi konusunda başarılı adımlar attılar ve bilgi değişimine başladılar.

2)Ülkelerin neredeyse tümü süreç ile ilgili gereksinimlere tam uyumlu uluslararası hukuki bir çerçeve benimsediler.

3) Hukuki süreçlere ilişkin olarak ülkelerin yerel uygulamalarına ilişkin olarak ise;

a. 54 ülke Ortak Raporlama Standardına tam uyumlu olarak değerlendirildi. Bunlar arasında, Cayman Adaları, Fransa, Guernsey, Jersey, İrlanda, Hong Kong, İtalya, Luksemburg, Singapur, İspanya ve İngiltere yer alıyor.

b. Aralarında İsviçre, Hollanda, BVI, Kanada, Almanya, Japonya, Lihtenştayn, Monoko gibi ülkelerin yer aldığı 34 ülke ise gelişime açık alanları olmak ile birlikte geçer not aldılar. Rapor bu ülkelerin de tam uyumlu olabilmesi  için yerel çerçevenin geliştirilmesine ilişkin olarak bazı tavsiyelerde bulunuyor. 

c. 10 ülkenin yerel hukuki çerçevesinde ise ortak raporlama standardı gereksinimleriyle uyuşmayan bazı ciddi eksiklikler tespit edildi. Bu ülkeler içinde İsrail ve Romanya bulunuyor. 

d. İsviçre ile ilgili tavsiyelerin ise iki ana kategoride devam ettiği görülüyor; i) bildirimde bulunmayan finansal kuruluşlar ve ii) kapsam dışı tutulan finansal hesap kategorileri. Şöyle ki Küresel Forum’un ortak raporlama standartlarına uyum kapsamında 2019 yılında İsviçre’ye ilişkin yaptığı değerlendirme ve paylaştığı tavsiyelerde İsviçre’ye özgü bazı “bildirimde bulunmayacak finansal kuruluşlar”a ilişkin değişiklik yapılması ve bu kuruluşların “bildirimde bulunmayacak finansal kuruluş” yerine “finansal olmayan kuruluş” olarak değerlendirilmesi önerilmişti. Bu şekilde, bu kuruluşların da OECD listesi/sınıflandırması ile uyumlu hale getirilmesi amaçlanmıştı. Örneğin, Swiss condominium owners’ associations, collective ownership associations gibi dernekler “bildirimde bulunmayacak finansal kuruluş” olarak değil, “finansal olmayan kuruluş” olarak değerlendirilecektir. Dolayısıyla, bu kuruluşların imzacı ülkelerde yer alan bildirim yükümlülüğü bulunan finansal kuruluşlar nezdindeki belirli nitelikteki finansal hesap bilgileri de paylaşıma konu olacaktır.  Diğer taraftan, Swiss non-profit associations ve foundations, yani İsviçre kar amacı gütmeyen dernek ve vakıflar da “bildirimde bulunmayacak finansal kuruluş” kapsamında değerlendirilmeyecektir. Küresel Forum’a göre OECD standardında, bu şekilde bir kategori yer almamakta olup, finansal kuruluş niteliğindeki dernek ve vakıflar “bildirimde bulunacak finansal kuruluş” olarak değerlendirilecek olup, yeni hesap açılışlarında gerekli dokumantasyonu sağlayacak,kapsama giren mevcut hesaplarda gerekli incelemeleri yapacaklar ve mali idarelere bildirimde bulunacaklardır.  

Bu nokta da şunu kısaca hatırlatmakta fayda var ki, Ortak Raporlama Standardında kuruluşlar finansal kuruluşlar ve finansal olmayan kuruluşlar olarak iki temel sınıfa ayrılmaktadır. Finansal kuruluşlar, bildirimde bulunmayacak belirli muaf kuruluşlardan sayılmadığı sürece bildirim yapma yükümlülüklerine uymak zorundadır. Bu kapsamda, hem mevcut hesaplarda hem de yeni açılacak hesaplarda belirli dokumantasyonun sağlanması ve incelemelerin yapılması ve bulundukları ülkelerin Mali İdarelerine raporlama yapılması konusunda üstlendikleri sorumluluklar bulunmaktadır. Diğer taraftan, bir kuruluşun, finansal olmayan kuruluş olarak değerlendirilmesi halinde ise, bu kuruluşun mukim olduğu ülke dışındaki diğer imzacı ülkelerde yer alan belirli finansal kuruluşları nezdinde sahip olduğu belirli nitelikteki finansal hesapları bu finansal kuruluşlarca bildirime konu edilecektir. İşte tam da bu nedenle, imzacı ülkelere özgü bazı hukuki yapıların/kuruluşların nitelikleri itibarıyla detaylı bir şekilde değerlendirilerek Ortak Raporlama Standardına göre finansal kuruluş sayılıp sayılmayacağı konusu büyük önem taşımaktadır. 

İsviçre ile ilgili ikinci konu ise istisna tutulan yani bildirim dışı olan finansal hesap kategorilerine ilişkindir. Ülkelere özgü bildirim dışı kalacak finansal hesap kategorilerinin, OECD standartlarına göre belirlenen istisna hesaplar ile özünde aynı özelliklere sahip olması gerekmektedir. Küresel Forum değerlendirmesine göre, Swiss non-profit associations ve foundations, yani İsviçre kar amacı gütmeyen dernek ve vakıflar tarafından tutulan hesaplar OECD standartlarına göre istisna kategorisinde değerlendirilen hesaplar ile yeterince benzerlik göstermemektedir ve dolayısıyla, bu hesapların istisna edilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir. 

İsviçre, önceki yıllarda Küresel Forum’un bu iki başlık altındaki değerlendirme ve tavsiyelerine göre aksiyon alarak 1 Ocak 2021 tarihi itibarıyla değişikliğe gideceği bilgisini vermiş olmasına rağmen, düzenlemeleri mevcut haliyle bırakmıştır. Bu nedenle, Küresel Forum Aralık 2020 tarihinde yayımlanan Gözden Geçirme Raporunda bu iki başlığa tekrar yer vermiştir. 

Finansal Kuruluşlar İçin Uyum Rehberi

Uyum Rehberi 6 bölümden oluşmaktadır.

1.Uygulama Desteği: İmzacı ülkelerin mali idareleri arasındaki işbirliğini artırmak ve bildirim yükümlülüğü bulunan finansal kuruluşlara destek olmak  için bir imzacı ülkedeki eğitim faaliyetleri, hizmet girişimleri ve destek araçlarına ilişkin değerlendirmelere yer verilmektedir.  

2.Finansal Kuruluşların Tespiti: Finansal kuruluşların tespiti için mali idarelere yol gösterilmektedir. 

3.Ortak Raporlama Standardı ve FATCA’ya ilişkin olarak Risk Bazlı bir Yaklaşımın Geliştirilmesi: Birçok ülke mali idaresinin finansal kuruluşların uyum kontrollerini aynı anda yapma imkanına sahip olamayacağı gözününde bulundurulduğunda, bu bölüm mali idarelere, riskin tespiti ve önceliklendirme konusunda tavsiyelerde bulunmaktadır.

4. Ortak Raporlama Standardı ve FATCA Yönetim Uygulaması: Bu bölümde OECD değerlendirmelerine göre, finansal kuruluşların sahip olması beklenen temel unsurlara yer verilmektedir. Bu şekilde bu kuruluşlarda, proje organizasyonu, paydaş işbirliği, rol ve sorumluluklar, belgelendirme ve izleme gibi temel unsurlara sahip bir yönetimin varlığı sağlanabilecektir. 

5.Finansal Kuruluşların Finansal Hesapların İncelenmesi (due diligence) Yükümlülüklerinin Yerine Getirmelerinin Sağlanması: Kapsama giren hesap bilgilerinin incelenmesi ve farklı hesapların (yeni/mevcut hesaplar; şahıs/şirket hesapları) tabi olacağı incelemelerin netleştirilmesine yönelik değerlendirme ve tavsiyelerde bulunulmaktadır. 

6. Raporlama Sistem ve Prosedürleri: Bu bölümde OECD, raporlama sistemleri, veri çekilmesi, raporların hazırlanması, sunulması, mali idarelere gönderilmesi ve değişikliklerin yönetilmesi başta olmak üzere bir çok konuda temel gereksinimleri ve sorulması gerekli soruları  belirterek bir rehber sunmaktadır. 

Sonuç olarak

Ortak Raporlama Standartının doğru ve hedeflendiği şekilde uygulanması için  hukuki çerçevenin uygun şekilde çizilmesi ve imzacı ülkelerdeki yerel düzenlemelerin de OECD standartlarına göre uyumlaştırılması gerektiği açıktır. Küresel Forum tarafından hazırlanan  Gözden Geçirme Raporlarında yer verilen değerlendirme ve tavsiyelerin imzacı ülkelerin mali idareleri ve finansal kuruluşları tarafndan detaylı bir şekilde değerlendirilip analiz edilmesi gerekmektedir. Olası değişikliklerin, bu finansal kuruluşlar üzerindeki potansiyel etkisi özellikle bildirim yükümlülükleri açısından son derece önemli sonuçlara neden olabilecektir. 

Uyum Rehberi ise yine finansal kuruluşların özellikle süreçten sorumlu müdür ve yöneticilerine yol gösterme anlamında çok önemli değerlendirmeler ve tavsiyeler içermektedir. Kapsam dahilindeki finansal hesap bilgilerinin belirlenmesi, bu hesaplar üzerinden gerçekleştirilecek incelemelerin usul ve esaslarının doğru bir sistematiğe bağlanması gereklidir. Yetklili kurumlarca yapılacak resmi denetimler öncesinde, bildirim yükümlülüğü bulunan finansal kuruluşların söz konusu süreçlerini öncelikle kendi iç değerlendirme ve kontrollerine tabi tutması ya da dışarıdan bağımsız bir danışmandan destek alınarak finansal kuruluş nezdinde denetime hazırlık incelemesi yürütülmesi yol gösterici olacaktır.